ก่อนประวัติศาสตร์ของชุมชนจะเลือนหายไป

เตร็ดเตร่จาก“บ้านบาตรถึงคอกหมู” สัมผัสวิถีบางกอกอันทรงเสน่ห์ โดย ASTVผู้จัดการออนไลน์ 26 ตุลาคม 2553 17:26 น. วิถีชีวิต บ้านบาตร กรุงเทพฯ เมืองฟ้าอมร เที่ยวมากี่ครั้งก็ยังไม่เคยเบื่อสักที คราวนี้ฉันหลบน้ำท่วมเข้ามาเที่ยวชม 6 ชุมชนประวัติศาสตร์ ในโครงการ “เตร่ ตรอก ลัดรั้วบ้าน ฟื้นตำนานป้อมปราบฯ พระนคร ครั้งที่ 1” ที่ชาวบ้านพร้อมใจกันเปิดบ้าน ให้ผู้คนต่างถิ่นได้สัมผัสกับวิถีดั้งเดิมอันเรียบง่ายแต่ทรงเสน่ห์ของตน ซึ่งไม่น่าเชื่อว่า วิถีบางอย่างยังคงซุกซ่อนแอบแฝงคุณค่าอยู่ในชุมชนเก่าเหล่านี้ สำหรับงานนี้ฉันตั้งต้นที่“ชุมชนบ้านบาตร” ที่ตั้งอยู่บริเวณถนนบริพัตร และถนนบำรุงเมือง ชุมชนที่รู้จักกันดีในนาม แหล่งทำบาตรด้วยมือแหล่งสุดท้ายในเมืองกรุง ขั้นตอนการทำบาตร ชุมชนบ้านบาตรแห่งนี้ มีอายุยาวนานกว่า 200 ปี มีสิ่งที่โดดเด่นและสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบันก็คือฝีมือการทำบาตรอันยอดเยี่ยม กล่าวกันว่าบาตรทำมือที่บ้านบาตรนี้ เป็นลักษณะบาตรที่ถูกต้องตามหลักพระธรรมวินัย คือ เป็นบาตรเหล็กรมดำ ทำขึ้นด้วยมือ มีรอยตะเข็บเหมือนดังจีวรพระ ซึ่งบาตรหนึ่งใบต้องผ่านขั้นตอนถึง 21 ขั้นตอนเลยทีเดียว วันที่เดินเข้าไปในชุมชนนี้ ฉันได้เห็นการตีบาตร ทำบาตร และเสียงตีบาตรดังชัดเจน และจากการสอบถามจากคุณลุงที่ทำบาตรได้ข้อมูลว่า ในวันหนึ่งๆชุมชนบ้านบาตรผลิตบาตรมือออกสู่ภายนอกได้ราวๆ 20-30 ลูก เนื่องจากว่าวันนี้หลงเหลือบ้านที่ทำบาตรอยู่เพียง 5 หลังเท่านั้น ซึ่งภาพวิถีชีวิตเหล่านี้เหล่านี้น่าจะถูกใจคนที่รักในการถ่ายภาพไม่มากก็น้อย หนังสือการ์ตูนหลากหลาย ชุมชนถัดมา ฉันเดินต่อไปยัง“ชุมชนจักรพรรดิพงษ์” ที่อยู่ขนานกับถนนจักรพรรดิพงษ์ ไปจรดถนนหลานหลวงและถนนนครสวรรค์ แหล่งหนังสือและย่านนักเขียนแห่งกรุงเทพฯ โดยช่วงต้นของพ.ศ.2500 เกิดการตั้งโรงพิมพ์ต่างๆขึ้นมากมาย และต่อมาก็ขยายตัวมาเป็นสำนักพิมพ์ ร้านค้าส่ง ตัวแทนจำหน่ายต่อเนื่องมาเรื่อยๆ แท่นพิมพ์โบราณ ปัจจุบันนี้ที่กิจการค้าส่งสิ่งพิมพ์มุ่งไปที่หนังสือการ์ตูนเป็นหลัก ไม่ว่าจะเรื่องเก่า เรื่องใหม่ ฉบับพิมพ์เดิมๆ พิมพ์ใหม่ หรือแนวใดก็ตาม สามารถหาซื้อได้ตามร้านแถวนี้ นอกจากนี้ที่นี่ยังมีแท่นพิมพ์เก่า ที่หาดูได้ยากมากในปัจจุบัน แต่ยังคงใช้งานได้เป็นอย่างดีอย่างเจ้าแท่นพิมพ์ HEIDELBERG ซึ่งตั้งอยู่ที่ร้านรุ่งรัตน์การพิมพ์ โดยเราสามารถขอเข้าไปชมแท่นพิมพ์ตัวนี้ได้ มาต่อกันที่ “ชุมชนวัดสุนทรธรรมทาน” หรือ “ชุมชนนางเลิ้ง” ตั้งอยู่บริเวณโดยรอบวัดสุนทรธรรมทาน ถนนหลานหลวงจนถึงถนนนครสวรรค์ ชุมชนเก่าแก่แห่งนี้เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3เป็นถิ่นดังของกลุ่มละครชาตรีในอดีต ถ้าใครต้องการจ้างละครชาตรีเป็นว่าต้องมาที่นี่เท่านั้น ปักชุดรำ ละครชาตรี สำหรับคณะละครที่มีชื่อเสียงที่สุดและยังคงสืบทอดฝีมือละครชาตรีมาจนถึงรุ่นลูกหลานคือ คณะละครครูพูน เรืองนนท์ ปัจจุบันกลุ่มชุมชนวัดสุนทรธรรมทาน – นางเลิ้ง นั้นได้มีการรวมตัวกันริเริ่มนำศิลปะและวัฒนธรรมดังกล่าวเพื่อพลิกฟื้นให้สถาปัตยกรรมเช่นโรงภาพยนตร์กลับมาถูกใช้งานในยุคปัจจุบันนอกเหนือจากการเป็นเพียงโกดัง นอกจากนี้ยังได้มีการสอนการรำไทยให้กับเด็กๆ ในชุมชนและผู้ที่สนใจ โดยคุณครูผู้สอนนั้นก็ไม่ใช่ใครที่ไหน แต่เป็นลูกหลานของคณะละครของครูพูน เรืองนนท์นั้นเอง ซึ่งจะเปิดสอนกันในทุกๆ วันเสาร์ ซึ่งนอกจากเป็นการสืบสานวัฒนธรรมประเพเณีอันดีงามไว้แล้ว ยังเป็นการส่งเสริมให้เยาวชนรู้จักใช้เวลาว่างให้เกิดประโชยน์อีกด้วย สอนเด็กๆ รำไทย ไม่ไกลกันนั้นคือ “ชุมชนวังกรมพระสมมติอมรพันธ์” ตั้งอยู่ระหว่างถนนบำรุงเมืองและวัดเทพธิดาราม หรือย่านประตูผีที่เรารู้จักกัน ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนเล็กๆ ตั้งอยู่ในตรอกแคบๆ ซึ่งอาจจะเดินเลยไปได้ ถ้าหากไม่สังเกตให้ดี เมื่อเดินผ่านทางเดินเล็กๆนั้นเข้ามา จะพบกับวังเก่า ตัวอาคารสีขาวสะดุดตา นั่นก็คือวังกรมพระสมมตอมรพันธ์ หรือพระองค์เจ้าสวัสดิประวัติซึ่งเป็นพระโอรสในรัชกาลที่ 4 และเป็นราชเลขาส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ต้นราชสกุล “สวัสดิกุล ณ อยุธยา” วังกรมพระสมมติอมรพันธ์ ตัววังสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 แม้ว่าตัวอาคารวังเก่านี้จะไม่ได้เปิดใช้งานอีกต่อไป แต่สามารถเข้ามาเยี่ยมชมความงานที่ซ่อนตัวอยู่ในชุมชนเล็กๆ นี้ได้ สำหรับวิถีชีวิตคนในชุมชนยังคงดำรงอยู่แบบเดิมๆ โดยชาวบ้านทำอาชีพเย็บผ้าเหลืองเป็นจีวรและสบงและขายเครื่องสังฆภัณฑ์ ตาลปัตรใบลานต่อเนื่องมาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน “ชุมชนวัดสระเกศ” ซึ่งตั้งอยู่บริเวณซอยคลองถมวัดสระเกศ ติดโรงเรียนวัดสระเกศ ถนนบำรุงเมือง คือชุมชนต่อไป ที่นี่ขึ้นชื่อในเรื่องการสร้างเมรุปูน และการทำโลงศพ ฝีมือช่างแบบเซี่ยงไฮ้ ตัดเย็บจีวร “ชุมชนวัดสระเกศ” เป็นชุมชนที่มีความผูกพันกับพื้นที่วัดสระเกศวรมหาวิหารและคลองมหานาคมาโดยตลอด มีกลุ่มชาวจีนจากเซี่ยงไฮ้อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ยังชุมชนแห่งนี้พร้อมนำวิชาช่างไม้ติดตัวมาด้วย โดยเข้ามาเช่าตึกแถวชั้นครึ่งตลอดสองฝั่งทางเพื่ออยู่อาศัยและประกอบอาชีพทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ต่างๆรวมทั้งเปิดกิจการค้าไม้เรียงรายกันตลอดทั้งซอย จนเป็นที่เรียกขานกันทั่วไปว่า ตรอกเซี่ยงไฮ้ หรือ ซอยเซี่ยงไฮ้ และกลายเป็นแหล่งค้าไม้และทำงานช่างไม้แหล่งใหญ่แห่งหนึ่งของเมือง ช่างทำโรงศพ ในปัจจุบันนั้นตัวตึกและอาคารแบบจีนภายในชุมชนมีความเสื่อมโทรมลงไปตามกาลเวลา จึงเกิดเป็นโครงการ “เล่าขานบ้านจีน” โดยชวนคนในชุมชนมาร่วมกันทาสีอาคารให้กลับมามีสีสันที่สดใสอีกครั้ง แต่สำหรับการทำโรงศพที่ตรอกเซี่ยงไฮ้นี้ยังเหลือบ้านที่โรงศพอยู่จำนวน 2 หลังเท่านั้น ปิดท้ายกันที่ “ชุมชนสิตาราม” ตั้งอยู่บริเวณวัดสิตาราม ถนนจักรพรรดิพงษ์และถนนดำรงรักษ์ เป็นย่านเก่าจีนที่ทำอาชีพเลี้ยงหมู และเป็นแหล่งรวมครูปี่พาทย์และมวยไทย สีสันเล็กๆ ที่ตรอกเซี่ยงไฮ้ เดิมชุมชนสิตารามเป็นชุมชนคนจีนที่อพยพมาในช่วงต้นรัตนโกสินทร์และทำอาชีพเลี้ยงหมูอยู่ในบริเวณนี้ จึงเรียกบริเวณนี้ว่าชุมชนคอกหมู ภายหลังราวปีพ.ศ.2497 ก็ต้องเลิกกิจการไปเพราะเริ่มมีผู้คนเข้ามาอาศัยอยู่เยอะขึ้น สำหรับภายในตัววัดสิตารามนั้นมี พระอุโบสถและพระวิหารเก่า ที่ถูกสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยศิลปะที่ยังคงหลงเหลืออยู่ได้แก่ หน้าบันประดับลายปูนปั้นลายเครือเถาไม้ดอก ตัวโบสถ์ไม่มีช่อฟ้าใบระกาและหางหงส์ พาไลลาดชัน เสาพาไลไม่มีบัว ซุ้มประตุเป็นลายดอกไม้เทศ ส่วนบานประตูเป็นลายรดน้ำ โบสถ์เก่า วัดสิตาราม สิ่งน่าสนใจอีกอย่างในชุมชนนี้ก็คือ ที่นี่ถือเป็นแหล่งมวยดังค่ายแสงมรกต ที่มีชื่อเสียงทั้งในวงการมวยของไทยและยังมีชื่อเสียงไกลไปยังนักท่องเที่ยวที่เข้ามายังกรุงเทพฯ ให้ได้มาฝึกฝีมือมวยกันไม่ขาดสาย ค่ายมวยแสงมรกต นอกจาก 6 ชุมชนที่ฉันไปตะลุยมาแล้ว ในกรุงเทพฯ ยังมีอีกหลายชุมชนที่เป็นชุมชนประวัติศาสตร์มีความเป็นมาน่าสนใจและมีวิถีอันเป็นเอกลักษณ์ โดยหลายชุมชนยังคงความเป็นวิถีดั้งเดิมเอาไว้ควบคู่ไปกับวิถีโลกสมัยใหม่ ในขณะที่อีกหลายชุมชนได้ละทิ้งประวัติศาสตร์ วิถีชีวิตอันเป็นเอกลักษณ์ และมนต์เสน่ห์ของชุมชนเหล่านั้นไปกับวิถีโลกสมัยใหม่

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s